Selen – mechanizm działania, źródła pokarmowe i bezpieczne dawkowanie

Czym jest selen i dlaczego jest mikroelementem śladowym

Selen (Se) należy do grupy mikroelementów śladowych — pierwiastków, których organizm potrzebuje w bardzo niewielkich ilościach (zalecane spożycie mieści się w mikrogramach, a nie miligramach), a mimo to ich obecność jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania wielu układów. Selen nie jest syntetyzowany przez organizm człowieka — musi być dostarczany wraz z dietą lub suplementacją, a jego przyswajalność i zawartość w pożywieniu zależy w dużej mierze od ilości selenu w glebie, na której uprawiane są rośliny. W organizmie selen występuje głównie w formie selenocysteiny, wchodzącej w skład tzw. selenoprotein — rodziny co najmniej 25 enzymów i białek pełniących funkcje antyoksydacyjne, immunologiczne i hormonalne.

Mechanizm działania selenu w organizmie

Kofaktor peroksydazy glutationowej

Jedną z najlepiej poznanych ról selenu jest jego funkcja kofaktora peroksydazy glutationowej (GPx) — kluczowego enzymu antyoksydacyjnego, który neutralizuje nadtlenki i chroni komórki przed stresem oksydacyjnym. Bez odpowiedniej ilości selenu aktywność GPx spada, co ogranicza zdolność organizmu do rozkładania reaktywnych form tlenu i utrzymania równowagi redoks na poziomie komórkowym.

Rola w metabolizmie hormonów tarczycy

Selen jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania tarczycy — wchodzi w skład dejodynaz, enzymów odpowiedzialnych za konwersję nieaktywnej tyroksyny (T4) do aktywnej metabolicznie trijodotyroniny (T3). Tarczyca zawiera jedną z najwyższych koncentracji selenu na gram tkanki spośród wszystkich narządów, co odzwierciedla znaczenie tego pierwiastka dla jej prawidłowej pracy.

Rola w spermatogenezie

Selen uczestniczy również w procesach związanych z płodnością męską. Zgodnie z zatwierdzonym oświadczeniem zdrowotnym w ramach Rozporządzenia (UE) nr 432/2012, selen pomaga w prawidłowej spermatogenezie — bierze udział w budowie plemników i ich ochronie przed stresem oksydacyjnym, na który komórki rozrodcze są szczególnie narażone.

Dlaczego selen jest obecny w dwóch recepturach Glovita

Ze względu na swoją wielokierunkową rolę w organizmie, selen znalazł zastosowanie w dwóch różnych produktach Glovita — dobranych tak, aby odpowiadać na odmienne potrzeby.

Biotaren Complex™ — włosy i paznokcie

W recepturze Biotaren Complex™ selen towarzyszy biotynie, cynkowi, ekstraktowi z rokitnika, OptiMSM®, L-cysteinie oraz bambusowi. Zgodnie z zatwierdzonym oświadczeniem zdrowotnym, selen przyczynia się do utrzymania prawidłowych włosów i paznokci. Mieszek włosowy to tkanka o wysokiej aktywności metabolicznej, wrażliwa na stres oksydacyjny — udział selenu jako kofaktora peroksydazy glutationowej wpisuje się w kompleksowe podejście do kondycji włosów i paznokci przyjęte w tej formule.

Eronis Max™ — witalność

W recepturze Eronis Max™ selen występuje w dawce pokrywającej 50% referencyjnej wartości spożycia (RWS), obok cynku, damiany, tribulusa, maca oraz witaminy B6. Tutaj kluczowe znaczenie ma wspomniane oświadczenie dotyczące prawidłowej spermatogenezy, a także udział selenu w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego — co razem czyni go elementem uzupełniającym formułę ukierunkowaną na witalność i formę mężczyzny.

Źródła pokarmowe selenu

Zawartość selenu w żywności jest bezpośrednio powiązana z jego zawartością w glebie, na której uprawiane są rośliny lub wypasane zwierzęta. Do najbogatszych źródeł selenu należą:

• orzechy brazylijskie (jedne z najbogatszych naturalnych źródeł selenu),
• ryby i owoce morza (m.in. tuńczyk, sardynki, krewetki),
• podroby, zwłaszcza nerki i wątroba,
• jaja,
• produkty pełnoziarniste i nasiona roślin strączkowych.

Warto zaznaczyć, że gleby w Polsce i znacznej części Europy Środkowej należą do ubogich w selen, w przeciwieństwie na przykład do gleb w części Stanów Zjednoczonych czy Kanady. W praktyce oznacza to, że zawartość selenu w polskich produktach roślinnych bywa niższa niż w produktach importowanych z regionów o zasobniejszych glebach, a codzienna podaż selenu z diety może być graniczna, szczególnie przy niewielkim udziale ryb, owoców morza i orzechów brazylijskich w jadłospisie.

Dawkowanie i bezpieczeństwo

Selen jest pierwiastkiem, w przypadku którego zakres między dawką korzystną a dawką potencjalnie toksyczną jest wyjątkowo wąski — węższy niż w przypadku większości innych mikroelementów. Z tego względu suplementację selenem należy prowadzić zgodnie z zalecanym dawkowaniem podanym przez producenta i nie przekraczać go samodzielnie, zwłaszcza łącząc kilka produktów zawierających ten pierwiastek jednocześnie.

Przewlekłe przyjmowanie nadmiernych ilości selenu może prowadzić do selenozy, której objawy obejmują m.in. nieprzyjemny, czosnkowy zapach z ust i potu, łamliwość i wypadanie włosów oraz paznokci, zmiany skórne, a w bardziej zaawansowanych przypadkach zaburzenia neurologiczne i żołądkowo-jelitowe. Paradoksalnie, część tych objawów — np. dotyczących włosów i paznokci — jest odwrotnością efektu, jakiego oczekuje się po prawidłowo dawkowanej suplementacji, co dobrze ilustruje zasadę, że w przypadku selenu więcej nie znaczy lepiej. Osoby przyjmujące leki na tarczycę lub mające zdiagnozowane schorzenia tarczycy powinny skonsultować suplementację selenem z lekarzem lub farmaceutą.

Artykuł zweryfikowany merytorycznie przez Adriannę Dąbrowską-Hulkę, mgr dietetyki i biotechnologii, ekspertkę Glovita ds. suplementacji.